Vận động học hệ cơ xương – Khớp hông phần 4

VẬN ĐỘNG HỌC XƯƠNG KHỚP ĐÙI-TRÊN-CHẬU

Sự xoay của xương đùi trong mặt phẳng đứng dọc

Bình thường thì, khi gối gập hết tầm, hông gập được 120 độ (H. 12-23 A). Các nhiệm vụ như ngồi xổm hoặc thắt dây giày bình thường cần gập hông hế tầm. Khi gối duỗi, hông gập bị hạn chế ở 80 độ vì sức căng thụ động trong cơ hamstring và cơ thon. Hông gập hết tầm làm chùng hầu hết các dây chằng nhưng làm dãn bao khớp dưới.

Hông bình thường duỗi khoảng 20 độ qua khỏi vị thế trung tính. Khi gối duỗi hết tầm, khi hông duỗi thì sức căng thụ động ở cơ thẳng đầu đùi bị dãn vốn đi qua cả hai khớp hông và gối, làm giảm duỗi khớp hông khỏi vị thế trung tính. Duỗi hông hết tầm làm tăng sức căng thụ động ở hầu hết các mô liên kết bao khớp, đặc biệt là dây chằng chậu đùi, và các cơ gập hông.

 

Hình 12-23 A, B

Hình 12-23 A

Hình 12-23 Tầm độ vận động thụ động ước lượng của động tác khớp (hông) đùi-trên-chậu được mô tả trong mặt phẳng đứng dọc (A)

Sự xoay của xương đùi trong mặt phẳng trán

Trung bình khớp hông dang được 40 độ (H. 12-23 B). Động tác này chủ yếu bị dây chằng mu đùi và các cơ hamstring và cơ khép hạn chế. Khớp hông khép 25 độ so với vị thế trung tính. Cùng với sức cản từ chi đối bên, dải chậu chày và các sợi trên của dây chằng ngồi đùi, tất cả hạn chế khép hết tầm.

Sự xoay xương đùi trong mặt phẳng ngang

Cũng như hầu hết các động tác, sự xoay trong và xoay ngoài hông cho thấy sự biến thiên lớn giữa các cá nhân. Trung bình thì khớp hông xoay trong được 35 độ tính từ vị thế trung tính (H. 12-23C). Với hông hoàn toàn duỗi, sự xoay trong tối đa làm các cơ xoay ngoài dài ra, thí dụ như cơ hình lê, và các phần của dây chằng ngồi đùi. Ở người trẻ trưởng thành, độ xoay trong duy trì không đổi khi hông gập hay duỗi.

 

 

Hình 12-23 C, D

Hình 12-23 B

Hình 12-23 B Trong mặt phẳng trán

Hình 12-23 C

Hình 12-23 C

Hình 12-23 C Các dây chằng và cơ bắp bị kéo dài và căng, được thể hiện bằng mũi tên (hay nét đứt) màu đen. Các mô bị chùng được thể hiện bằng mũi tên dợn sóng màu đen.

Hông duỗi xoay ngoài trung bình khoảng 45 độ. Sức căng quá mức của cơ căng mạc đùi, dải chậu chày và các bó ngoài của dây chằng chậu đùi có thể làm hạn chế xoay ngoài hết tầm. Vị thế hông gập làm giảm động tác xoay ngoài chủ động còn 30 đến 35 độ.

VẬN ĐỘNG HỌC XƯƠNG KHỚP CỦA CHẬU-TRÊN-ĐÙI

Sự nhịp nhàng thắt lưng chậu

Ở phần dưới, phần cuối của khung xương trục được gắn vững chãi vào khung chậu bằng các khớp cùng chậu. Kết quả là, việc xoay chậu trên đầu xương đùi thường làm thay đổi cấu hình của cột sống thắt lưng. Mối liên hệ động học quan trọng này được gọi là sự nhịp nhàng thắt lưng chậu, được giới thiệu trong chương 9. Khái niệm này được xem lại trong chương này với trọng tâm đặt vào vận động học tại khớp hông.

Hình 12-24 cho thấy hai loại nhịp nhàng thắt lưng chậu tương phản nhau thường được dùng trong gập khớp hông kiểu chậu-trên-đùi. Mặc dù động học được mô tả bị hạn chế trong mặt phẳng đứng dọc, nhưng các khái niệm này được áp dụng cho các sự xoay khung chậu ở trong mọi mặt phẳng.

Hình 12-24

Hình 12-24

Hình 12-24 Hai loại nhịp nhàng thắt lưng chậu tương phản nhau được dùng để xoay chậu trên xương đùi cố định. Hình A, sự nhịp nhàng ‘cùng hướng’ mô tả một động tác mà cột sống thắt lưng và khung chậu xoay cùng hướng, do đó làm mở rộng động tác của toàn bộ thân mình. Hình B Một sự nhịp nhàng ‘ngược hướng’ mô tả động tác trong đó cột sống thắt lưng và khung chậu xoay ngược hướng nhau. Xem bài để được giải thích sâu thêm.

Hình 12-24 cho thấy một thí dụ nhịp nhàng thắt lưng chậu cùng hướng, ở đó khung chậu và cột sống thắt lưng xoay cùng hướng. Động tác này làm rộng tối đa góc lệch của toàn bộ cơ thể so với chi dưới, và nó hữu ích đối với các hoạt động như khả năng duỗi ra với lấy của chi trên. Động học của sự nhịp nhàng thắt lưng chậu cùng hướng  được thảo luận chi tiết ở chương 9. Ngược lại, trong sự nhịp nhàng thắt lưng chậu ngược hướng, khung chậu xoay theo một hướng trong khi cột sống thắt lưng đồng thời xoay theo hướng ngược lại. (H. 12-24B). Kết quả quan trọng của động tác này là phần thân trên thắt lưng (nghĩa là, phần thân ở trên các cột sống đầu tiên của thắt lưng bên trên) có thể duy trì sự tĩnh tại cơ bản khi khung chậu xoay trên xương đùi. Loại nhịp nhàng này được dùng khi đi lại và nhảy múa và những hoạt động khác trong đó vị thế của phần thân trên thắt lưng, gồm đầu và mắt, cần được giữ cố định trong không gian, độc lập với sự xoay khung chậu. Theo cung cách này, cột sống thắt lưng hoạt động như một ‘bộ cơ học tách rời’ cho phép khung chậu và phần thân phía trên cột sống thắt lưng đi động độc lập. Một người bị hàn cột sống thắt lưng, do đó, không thể xoay khung chậu quanh hông mà không cùng xoay những phần của thân trên cột sống thắt lưng. Tình huống bất thường này thấy rõ khi người đó đi bộ.

Hình 12-25 cho thấy vận động học xương khớp của chậu-trên-đùi ở khớp hông, được sắp xếp theo cử động trong mặt phẳng. Những động học này dựa trên sự nhịp nhàng thắt lưng chậu ngược hướng. Các tầm độ vận động được mô tả ở từng hình đã được ước lượng bằng cách dùng các hình của người trẻ khỏe mạnh trưởng thành. Trong hầu hết các trường hợp, độ xoay của chậu-trên-đùi bị hạn chế bởi các hạn chế cử động tự nhiên ở cột sống thắt lưng.

 

Hình 12-25 A

Hình 12-25 A

Hình 12-25 B

Hình 12-25 B

Hình 12-25 C

Hình 12-25 C

Hình 12-25. Tầm độ vận động tối đa trong mặt phẳng đứng dọc (Hình A), mặt phẳng trán (B), và mặt phẳng ngang (C). Động tác giả định rằng phần thân trên thắt lưng về cơ bản là đứng yên trong khi hông di chuyển. Các dây chằng và các cơ bị kéo dài và kéo dẹt ra được thể hiện bằng mũi tên thẳng, các mô bị chùng được thể hiện bằng các mũi tên dợn sóng.

Sự xoay chậu-trên-đùi trong mặt phẳng đứng dọc: Sự nghiêng chậu ra trước và sau.

Sự gập hông có thể xảy ra thông qua một đường cong hạn chế tạo ra sự nghiêng ra trước (H. 12-25A) của khung chậu trên đầu xương đùi đứng yên. Như được định nghĩa ở chương 9, chậu ‘nghiêng’ có nghĩa là sự xoay chậu trong mặt phẳng đứng dọc trong mối tương quan với đùi. Hướng nghiêng chậu – ra trước hay sau – phụ thuộc vào hướng xoay của một điểm trên mào chậu. Sự tăng ưỡn thắt lưng tương ứng làm lệch vị trí hầu hết cử động ra trước của phần thân trên thắt lưng. Sự nghiêng ra trước của khung chậu xảy ra quanh trục xoay nằm ngang của cả hai đầu xương đùi. Trong khi ngồi thẳng 90 độ gập hông, thì một người trưởng thành bình thường có thể gập hông thêm 30 độ nữa trong khớp chậu-trên-đùi trước khi bị hạn chế bởi cột sống thắt lưng đã hoàn toàn duỗi. Sự nghiêng trước hết tầm của khung chậu làm chùng dây chằng chậu đùi và làm dài bao khớp dưới.

Sự xoay chậu-trên-đùi trong mặt phẳng trán

Các cử động xoay chậu-trên-đùi trong mặt phẳng trán và mặt phẳng ngang được mô tả tốt nhất khi giả định một người đang đứng trên một chân. Trên chân chịu sức được gọi là hông chịu sức.

Bên hông chân chịu sức dang khi bên chân không chịu sức nâng hay ‘hất’ mào chậu lên (H. 12-25B). Giả định rằng phần thân trên thắt lưng vẫn đứng yên, thì cột sống thắt lưng phải uốn cong lồi theo hướng ngược lại với phần chậu hất lên. Cột sống thắt lưng cong lồi ra ngoài về phía hông dang ( về phía chân chịu sức -ND)

Sự dang hông theo kiểu chậu-trên-đùi bị hạn chế ở 30 độ, chủ yếu là do các hạn chế tự nhiên của cột sống thắt lưng phải uốn cong sang bên. Các cơ khép bị co thắt nghiêm trọng và/hoặc dây chằng chậu đùi hạn chế sự dang kiểu chậu-trên-đùi. Trong trường hợp co rút nghiêm trọng cơ khép, mào chậu bên hông không chịu sức sẽ vẫn thấp hơn mào chậu của bên chân chịu sức, và cản trở đáng kể việc đi lại.

Bên hông chịu sức áp khi mào chậu bên hông không chịu sức hạ thấp hơn. Cử động này làm cột sống thắt lưng hơi cong lõm sang bên hông khép. Cột sống thắt lưng di động quá mức và/hoặc chiều dài dải chậu chày hoặc các cơ dang giảm đáng kể, thí dụ như cơ mông nhỡ, cơ hình lê, hoặc cơ căng mạc đùi, thì có thể làm hạn chế sự quá mức của cử động này.

Sự xoay của chậu-trên-đùi trong mặt phẳng nằm ngang

Sự xoay chậu-trên-đùi xảy ra trong mặt phẳng nằm ngang quanh trục thẳng đứng (H. 12-25 C) Sự xoay trong bên hông chịu sức xảy ra khi mào chậu của bên hông không chịu sức xoay ra trước trong mặt phẳng nằm ngang. Nếu khung chậu xoay dưới một phần thân tương đối đứng yên, thì phần cột sống thắt lưng phải xoay hay vặn theo hướng ngược lại khi chậu xoay. Một độ rất nhỏ xoay theo trục thường được phép xảy ra ở cột sống thắt lưng làm hạn chế tiềm năng xoay hết tầm của bên chậu chịu sức. Ở người khỏe mạnh, do đó, các dây chằng và bao khớp ở hông không bị kéo dãn đáng kể trong khi xoay kiểu chậu-trên-đùi trong mặt phẳng nằm ngang.

(xem tiếp : Vận động học hệ xương khớp – Khớp hông phần 5)

About Mộng Chè

Biết nói gì đây ta, tui sao thì các bạn cũng đã quá rõ rồi. Còn phần nào về tui mà các bạn hông rõ thì chính tui cũng hông rõ nốt :))
This entry was posted in Giải phẫu, Kỹ thuật hình ảnh, Sinh cơ học and tagged . Bookmark the permalink.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s