Chứng đau đầu xương bàn

(bài đang hoàn thiện)

KIẾN THỨC CƠ BẢN

Chứng đau đầu xương bàn mô tả một thể loại các bệnh gây đau lòng bàn chân của phần bàn chân trước quanh các khớp bàn đốt.

Chứng đau đầu xương bàn không phải tự bản thân nó là một chẩn đoán mà đúng hơn là một mô tả giải phẫu chỗ bệnh nhân bị đau. Việc điều trị thành công phụ thuộc hoàn toàn vào việc xác định cho được nguyên nhân bên dưới. Một sự hiểu biết tường tận các nguyên nhân và một phương án tiếp cận có hệ thống trong thăm khám, do đó, là cần thiết để cho kết quả mỹ mãn. Chứng đau đầu xương bàn có đặc điểm nổi bật nhất là đau dưới các đầu xương bàn đau tăng khi chịu sức

Lớp đệm mỡ của bàn chân trước là một mô có độ biệt hóa cao. Các vách sợi hạ bì phân khoang mỡ dưới da. Khi có trọng lượng đè lên, áp lực thủy tĩnh gia tăng trong khoang giảm nhẹ và phân tán lực lên da lòng bàn chân. Cơ chế này hoạt động như một cái đệm bảo vệ vùng này khỏi những tổn hại tiềm tàng do áp lực đặt tập trung cục bộ.

Viêm xương khớp, chấn thương, hoặc các rối loạn thần kinh cơ có thể gây mất cân bằng lực gập và duỗi quanh các khớp nhỏ của các ngón chân. Biến dạng ngón chân là hậu quả của sự mất cân bằng này. Duỗi quá khớp bàn đốt là một thành tố thường thấy và nó làm di chuyển lớp mỡ đệm của phần bàn chân trước ra xa và lên mặt lưng của đốt ngón gần (H.5-53). Khi điều này xảy ra, trọng lượng đặt lên đầu các xương bàn bị dồn lên lớp da mỏng hơn ở gần đó mà lớp da này không có lớp mỡ đệm. Sự gia tăng áp lực cục bộ này gây ra phản ứng tăng sản keraton ở da lòng bàn chân, khiến cho áp lực càng gia tăng thêm và cuối cùng là bệnh đau khó chữa do keraton hóa ở lòng bàn chân (IPK) (H.5-54)

Hình 5

Hình 5-53

Hình 5-53 Ở ngón chân hình vuốt, khớp bàn đốt duỗi quá, về cơ bản là khiến đầu xương bàn cắm xuống đất.

Hình 5-54 A

Hình 5-54 A

Hình 5-54B

Hình 5-54B

Hình 5-54 A, IPK dưới đầu xương bàn hai. B, Thiết đồ của bàn chân cho thấy một cục keraton hóa dưới mỏm phía xương mác của đầu xương bàn thứ hai.

IPK thường bị lẫn lộn với các cục bướu lòng bàn chân. Cả hai đều gây các tổn thương tăng sản keraton ở mặt lòng da bàn chân có gây đau. Tuy nhiên, bướu mặt lòng xuất hiện là do nhiễm trùng da có virus papilloma. Trong khi việc điều trị cho IPK là thuộc cơ học (cạo bỏ, chêm, lót đệm), thì việc điều trị triệu chứng cho bướu gan chân hướng đến việc loại bỏ các mô bị nhiễm trùng. Thận trọng khi cho thuốc điều trị có chất ăn da để không để lại sẹo trên da lòng bàn chân, mà nếu không, các sẹo này sẽ còn gây đau hơn cả bướu lúc đầu. IPK, không giống như bướu lòng bàn chân, luôn được phát hiện thấy ngay dưới vùng chịu sức của bàn chân (vd: đầu xương bàn). Bướu lòng bàn chân chảy máu kiểu đâm lỗ khi bị cạo đi, với nhiều vùng lỗ chỗ máu.

Viêm bao hoạt dịchmất vững (H.5-55) ở khớp bàn đốt cũng có thể gây đau dọc đầu xương bàn. Mặc dù các tác nhân viêm khớp có thể kích thích đau, nhưng bệnh sinh của mất vững khớp thông thường là cơ học. Chứng duỗi quá khớp bàn đốt mãn tính (ngón chân hình vuốt) và gập khớp liên đốt có thể xảy ra khi cố nong chân vào một chiếc giày bịt mũi quá nhỏ (H. 5-56). Cuối cùng thì, gan bàn chân và các dây chằng bên bị yếu dần, rồi theo sau là sự mất vững và bán trật (H.5-57) Từ đó, các ngón vẹo trong hoặc vẹo ngoài có thể phát sinh. Trật khớp bàn đốt ở mặt lưng đôi khi được coi là một ca bệnh nặng.

viêm bao hoạt dịch

Hình 5-55

Hình 5-55 Viêm bao hoạt dịch dẫn đến bán trật khớp bàn ngón. Lớp mỡ đệm bị trôi lên trên mặt lưng cùng với sự bán trật của khớp bàn đốt. Đau xuất hiện ở mặt lòng xương bàn.
Hình 5-56

Hình 5-56

Hình 5-56 Đau hóa sừng gan chân (IPK) dưới đầu xương bàn (mặt lòng) và vệt chai ở khớp liên đốt gần (phía mặt lưng) là do giày bít ngón cọ xát.
Hình 5-57

Hình 5-57A

Hình 5-57 Vẹo trong ngón hai (do viêm bao hoạt dịch và sự chuyển đổi tiếp theo của dây chằng bên và lớp đệm bàn chân) có thể liên quan đến sự phát triển đau cấp tính ở khoang gian ngón hai. B, Duỗi quá khớp bàn đốt ngón hai có thể liên quan đến đau bao khớp mặt lòng.

Các nguyên nhân phụ thuộc khớp gây đau vùng xương bàn chân cũng nên được xem xét. Bướu thần kinh Morton là sự tăng sản và phì đại tế bào mà nối tiếp theo đó là sự kích thích các dây thần kinh các(/gan) ngón chung  khi nó đi qua giữa các đầu xương bàn. Sự viêm nhiễm của túi hoạt dịch giữa các xương bàn và sự va chạm do dây chằng liên các xương bàn được cho là góp phần vào sự phát triển của bệnh. Bệnh ảnh hưởng nhiều nhất đến thần kinh của khoang thứ ba bàn chân. Nó thường bị nhầm với viêm bao hoạt dịch (xem phần bướu thần kinh Morton) và hai bệnh thường tồn tại song hành. Bướu thần kinh Morton hiếm ảnh hưởng hơn một thần kinh các (/gan) ngón chung. Sự đau nhói của một vụ gãy xương bàn do stress thường xảy ra ở cổ hoặc thân xương bàn. Những vụ gãy như thế có thể không thấy được trên phim x quang sau gãy vài tuần. Cuối cùng, đau do đĩa đệm bị thoát vị, do hội chứng ống cổ chân, hoặc những vấn đền thần kinh khác ảnh hưởng đến phần bàn chân trước rồi bị nhầm với đau do rối loạn có  nguồn gốc ngay tại bàn chân.
BỆNH SỬ VÀ KHÁM THỰC THỂ
Khai thác kỹ bệnh sử và khám thực thể là những công cụ quan trọng nhất để chẩn đoán phân biệt chứng đau đầu xương bàn. Việc khám nên bắt đầu bằng việc lượng giá sự phù hợp của giày mang trong mối tương quan với kích cỡ bàn chân. Đo đạc chiều rộng và cỡ thực sự của giày bệnh nhân, sau đó tìm hiểu xem ở cơ quan bệnh nhân mang cỡ giày số mấy. Một lượng giá hoàn chỉnh bàn chân cổ chân có thể làm rõ các vấn đề ở các vùng khác của bàn chân khiến cho phần bàn chân trước bị đau. Ví dụ, những rối loạn phía mặt trong bàn chân có thể gây đau bờ ngoài vì trọng lượng bị chuyển ra bờ ngoài. Yếu gân cơ chày trước có thể gây biến dạng ngón chân qua việc dùng quá mức do thích nghi các cơ duỗi các ngón ngoại tại từ đó làm cho phần bàn chân trước bị đau.
 Da mặt lòng nên được khám xem có bị sừng (keraton) hóa không. Gọt bỏ lớp sừng này là quan trọng, vì không chỉ làm giảm đè ép mà còn để chẩn đoán phân biệt với bướu gan chân. Bướu gan chân, không giống như sừng hóa gan chân, có chứa các mạch máu trong các mô bị sừng hóa, các mạch này dễ quan sát thấy bị mở ra và rỉ máu khi lớp sừng bị cạo đi. Các khoang giữa các ngón cũng nên được khám xét xem có hạt mô mềm không. Nên test cảm giác và sờ mạch. Sờ cẩn thận các đầu xương bàn và khoang giữa các xương để xác định vị trí chính xác vùng đau nhói nhằm khoanh vùng chẩn đoán phân biệt.
Đè ép bằng tay các khoang giữa (tiếng lách cách Mulder) có thể kích hoạt tiếng lách cách, đau nhói và lây lan đau do một bướu thần kinh Morton (xem phần bướu thần kinh Morton). Thao tác ngăn kéo ở khớp bàn đốt (H. 5-58) có thể dò tìm ra các vấn đề thuộc sự vững chắc của khớp.
Hình 5-58

Hình 5-58

Hình 5-58 Dấu ngăn kéo ngón chân. A, ngón chân được nắm giữa ngón cái và trỏ của người khám. B, Ngón này được thao tác tại  khớp bàn đốt theo hướng mặt lưng và lòng. Sự mất vững có đặc điểm là sự lỏng quá mức (ngăn kéo dương tính) ở hướng mặt lưng
Test được thực hiện ép một lực theo hướng mặt lưng lên nền mặt lòng đốt ngón gần trong khi cố định xương bàn bằng tay còn lại.
Các ngón của chân đối bên cũng như các ngón còn lại của cùng bên, nên được lượng giá để thiết lập một độ dịch chuyển làm mốc bình thường cho test ngăn kéo trên khớp bàn đốt cho mỗi bệnh nhân. Khớp bàn đốt sưng, nóng đau và xốp nhão luôn là dấu hiệu của viêm bao hoạt dịch khớp bàn đốt, trong khi đau trong khi dịch chuyển khớp ở test ngăn kéo lại là dấu hiệu của sự mất vững khớp.
LƯỢNG GIÁ HÌNH ẢNH
Các hình ảnh là quan trọng để xác định các biến dạng phần bàn chân trước và xác định sự hình thành các mô bệnh, gãy, trật và các khớp viêm có thể góp phần vào cơn đau ở xương bàn.

(còn tiếp)

About Mộng Chè

Biết nói gì đây ta, tui sao thì các bạn cũng đã quá rõ rồi. Còn phần nào về tui mà các bạn hông rõ thì chính tui cũng hông rõ nốt :))
This entry was posted in Chấn thương chỉnh hình and tagged . Bookmark the permalink.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s